Andere wegen durven gaan

Pastor Dorothea Brylak nam op 3 juni 2007 afscheid van onze parochie. Ter gelegenheid van dit afscheid willen we graag met haar terugkijken op de afgelopen vijf jaar. De Taborparochie was haar eerste standplaats na haar theologiestudie. We leggen haar de vraag voor of het parochiepastoraat heeft gebracht wat ze ervan verwachtte toen ze, vol van idealisme, aan die opleiding begon. Dorothea steekt van wal:

Ontmoetingen vallen je toe

Ik ben theologie gaan studeren om in het basispastoraat te kunnen gaan werken. Dat ik graag in het basispastoraat wilde gaan werken komt voort uit de behoefte om dicht bij mensen te zijn, om met hen op te trekken, om samen te ontdekken wat het betekent gelovig te zijn en dit geloof handen en voeten te geven. Belangrijk in mijn leven is het beeld van de weg. Wij mensen zijn onderweg, we zijn in beweging. Onderweg ontmoet je mensen, kom je op elkaars pad. Die ontmoetingen vallen je toe. Ze doen iets met je, veranderen je, doen je groeien. Met sommige mensen trek je heel lang op, er ontwikkelen zich vriendschappen. Met andere mensen trek je maar een korte tijd op. De waarde van het met elkaar optrekken ligt niet in de lengte, maar in de diepte en de intensiteit. Als je op weg gaat, weet je niet waarheen de weg je leidt. Er kunnen kronkels in die weg liggen en stenen op het pad zijn. Maar de weg die we gaan is een weg met een doel.

Basispastoraat

Na mijn “Abitur” (VWO examen) heb ik een opleiding als verpleegkundige voor kinderen gevolgd. Hier in Nederland ben ik theologie gaan studeren, nadat ik eerst een jaar lang geprobeerd heb de Nederlandse taal een beetje onder de knie te krijgen. Doel van de studie was altijd om in het basispastoraat te kunnen gaan werken. Al gaande ging het studeren me steeds meer boeien: het kritisch kijken naar teksten zoals de bijbel, de kerkelijke documenten etc. Door discussie verbreed je je horizon. Maar de motor van mijn studie bleef toch het basispastoraat. De studie was eerst heel veel theorie, maar ik werd diep geraakt op het moment dat ik de theorie in praktijk ging brengen. Ik kwam tijdens mijn theologisch practicum terecht bij drugsverslaafden in Amsterdam, en liep stage in de stadsparochie Zuilen. Daar heb ik geleerd: ga de wijk in, ga met mensen in gesprek over de dingen die hen bezig houden. Een voorbeeld daarvan is de pijn bij de sluiting van de
Ludgerkerk: mensen voelden zich ontheemd.
Een van de belangrijke dingen in het pastoraat is dat je moet leren de taal van de medegelovigen te verstaan, maar daarbij ook dicht bij jezelf te blijven en steeds meer jezelf te worden. Je moet ontdekken wie je zelf bent en welke bedoeling God met jou heeft.

Bij keuze waren drie dingen belangrijk

Mijn studie duurde negen jaar. Vooral in de laatste jaren kreeg ik de meeste handvatten voor het pastoraat aangereikt. Samen met vicaris-generaal Piet Rentinck, personeelsfunctionaris Harry Bisseling en deken Theo de Wit ben ik toen gaan kijken in wat voor parochie ik zou kunnen starten.
Voor mij waren drie dingen daarbij belangrijk:
1- ik wilde graag samenwerken in een team, waar ieder zijn eigen verantwoordelijkheden heeft, maar waarin men elkaar ook steunt;
2 - ik wilde graag een parochie waar een basis is, waar vrijwilligers zijn die samen met de pastor op willen trekken en waar we verder kunnen bouwen;
3 - ik wilde naar een parochie waar ruimte is voor nieuwe dingen.

In mijn eerste functie wilde ik niet zo graag een parochie waar ik me als eerste vrouwelijke pastor nog een weg moest banen.
Er waren drie opties, maar om bovenstaande redenen werd het uiteindelijk Nieuwegein.
Bij mijn benoeming werd mij ruimte gegeven om het pastorale veld te leren kennen en te kijken waar mijn sterke kanten liggen en deze mogelijk te verdiepen. Ik werd niet in een profiel benoemd. In het nieuwe parochieverband 3Rivierenland werd het dan het profiel gemeenschapsopbouw met bijzondere aandacht voor het jongerenpastoraat.

Tienerproject en NoName

In de Taborparochie was een sterke stuurgroep van het Tienerproject die met mij op weg wilde gaan. Samen met jongeren zijn wij op zoek gegaan: zij willen op hun eigen manier kerk zijn en het moet laagdrempelig blijven. Dat betekent ook: hoe ver durf je daarin mee te gaan?
We moeten duidelijk maken dat wij elkaar iets te bieden hebben, want hier - bij de jongeren - ligt onze toekomst.
Na het Tienerproject was er niets meer voor jongeren. Met een sterke en enthousiaste tienerclub, die geleid werd door Hans en Thea Kokx, zijn we toen verder gegaan. Een nieuwe stuurgroep met vijf leden is toen gaan brainstormen hoe we het werk voor jongeren van 15 jaar en ouder vorm willen geven. Dit is uitgegroeid tot het jongerenproject NoName. En het geweldige hiervan is dat uit de eerste lichting NoNamers nu vier meiden leiding geven aan het Tienerproject nieuwe stijl.

Wie maakte je wegwijs in de parochie?

Dat waren de collega’s en met name ook de vrijwilligers. In april 2002 ging Frans Overbeek weg en ik kwam in juli van dat jaar. In de tussentijd werd veel door vrijwilligers gedragen. Ik kan me nog goed herinneren dat de leden van de Kerkcommissie van de Nicolaaskerk een inventarisatie hebben gemaakt van alle werkzaamheden in en rondom die gemeenschap. Ik wist ook dat mijn voorganger een geliefde en “krachtige” pastor was. Als je dan als junior pastor aan je eerste benoeming begint, dan kun je het daar even benauwd van krijgen. Maar ik merkte al heel gauw dat het belangrijk was en is om authentiek te zijn en te blijven.
Als heel belangrijk en leerzaam heb ik de informele ontmoetingen in de wandelgangen ervaren en zo ook veel mensen leren kennen, hun wel en hun wee..
Een levendige geloofsgemeenschap
Als gelovigen onder elkaar is het belangrijk dat je weet waar elkaars verantwoordelijkheden liggen. Je moet samen iets van de kerk maken en nieuwe wegen inslaan.
Zo zijn er tijdens mijn periode hier nieuwe dingen ontstaan: de pastoraatgroep, waar ik mee mocht optrekken, de nieuwe opzet van het jongerenpastoraat, de Taizé-reis in de herfstvakantie is echt oecumenisch geworden, zo ook de werkgroep voor de Taizédiensten in Nieuwegein, de werkgroep meditatieve vieringen, de commissie gemeenschapsopbouw, de oecumenische werkgroep Blokhoeve, de Nicolaasweek, het project “Levende Stenen”.
De gezinsvieringen zijn voortgezet, maar hebben in nauwe samenwerking met een enthousiaste groep vrijwilligers een nieuwe impuls gekregen. Ik denk spontaan aan de kerstmusical “Het glazen boek” in de Nicolaaskerk en een gezinsviering voorafgaand aan de Paaswake enkele jaren geleden, waar we de tocht door de Rietzee hebben nagespeeld. Ik vind het plezierig en inspirerend om met jonge kinderen en ouders op te trekken en in de werkgroep samen te werken en nieuwe ideeën met elkaar te delen en creatief daarmee om te gaan.
Er is ook een ontwikkeling geweest in de vieringen in Zuilenstein: er zijn mensen bereid gevonden om orgel te spelen en voor te gaan, en er is gezorgd voor een koor. De kwaliteit van die vieringen is omhoog gegaan. De parochianen daar zijn er heel blij mee en dankbaar daarvoor.
Ik had hier in Nieuwegein een fulltime baan, waarvan ik tot januari 2006 80% in de Nicolaaskerk werkte en 20% ‘Taborbreed’. Met name in de Nicolaaskerk, maar ook in de geloofsgemeenschap rondom de Emmaus- en de Barbarakerk heb ik een ‘gezicht’ gekregen. Ik heb echt breed mogen werken. Zoals ik al zei, zijn er een aantal nieuwe initiatieven ontstaan, maar ook de andere werkgroepen, die gewoon met hun werk doorgingen, hebben zich verder ontwikkeld. Het zijn er veel en als ik ze begin te noemen, hoop ik er geen te vergeten. Ik denk aan de pastorale bezoekgroepen, de welkomstgroep nieuwe bewoners, de Vesperkring voor en met mensen met een verstandelijke beperking, de verschillende oecumenische activiteiten samen met de PGNN (protestantse gemeenschap Nieuwegein Noord), het Liturgisch Beraad,…

Ontwikkelingen in de liturgie

Spannend vind ik de ontwikkelingen van het liturgisch beleid. Veel vrijwilligers zijn liturgisch goed opgeleid en/of hebben regelmatig cursussen gevolgd, maar ik vind het zorgelijk en vraag me af wat overblijft, als het beleid van het aartsbisdom doorgaat en communievieringen afgeschaft worden. Tegelijkertijd heb ik er ook wel vertrouwen in, dat er nieuwe vormen van liturgie ontstaan en wij misschien meer met symbolen gaan werken.
Ook een zorgpunt: we maken ons zo druk om de organisatie op gang te houden, dat ik me afvraag: staan we wel genoeg stil bij van waaruit we dat doen, welke plek heeft het geloof, en durven wij daarvan te getuigen? (bijvoorbeeld door vergaderingen te beginnen met een gebed). En durven wij of zijn we echt ertoe in staat om hele nieuwe wegen in te slaan en een heel andere, een missionaire kerk te worden? Mijn ervaring is dat wij katholieken niet echt gewend zijn om over het geloof te praten, we zijn meer doeners. Toch zullen we meer moeten leren over ons geloof te praten, ‘ervan getuigen’ noem je dat in deftig Nederlands.

Hoe zie je de toekomst van de kerk?

Misschien moeten we naar kleinere vormen toe. Het bisdom heeft de droom dat de kerken weer vollopen, maar de vraag is of dat lukt. Ook de vrijwilligerslagen brokkelen af.
Er zijn andere vormen van vieringen mogelijk, vroeger gebeurde het ook gewoon bij mensen in huis. Met de NoNamers hebben we een aantal jaren achter elkaar het nieuwe jaar vierend bij ons in het klooster in Vleuten begroet. We hebben ervoor gezorgd dat we samen aan tafel konden gaan en we hebben bewust stilgestaan bij wat wij elkaar echt toewensen.

Door samen daadwerkelijk aan tafel te gaan, elkaar iets goeds toe te wensen en letterlijk het brood met elkaar te delen, zit je dicht bij de bron waar het om gaat. Het verbinden van de Schrift met levensverhalen is de basis.
De vraag is of wij durven te experimenteren om zo terug te keren naar de bron en ons leven een nieuwe richting te geven. De kerk moet meer de straat op gaan en zich opnieuw haar plek in de maatschappij verwerven. Ze mag best wel kritisch haar stem laten horen. Ik hoop ook dat we ons blijven inzetten op de oecumene, op wat ons verbindt. Dat zal niet makkelijker worden door het werken in parochieverbanden. Maar ik hoop ook dat we wegen vinden om onze krachten te bundelen.
We moeten ons veel meer afvragen wat ons diepste verlangen is. Welke betekenis heeft God in ons leven van wie de Schrift zegt: “Ik zal er zijn”? Kunnen we een kerk zijn die steeds meer een gebouw van levende stenen wordt?
We zijn alsmaar aan het doen, aan het ontwikkelen. Kunnen wij als mensen die intellect hebben meegekregen nog een ontvangende houding aannemen? Een houding dat het niet bij ons begint en eindigt, maar dat God Oorsprong en Bron van alles is. Kunnen wij nog aanvaarden dat er Iemand is die ons overstijgt en ons een gemeenschap wil maken? Hoe raken we onze medemensen ten diepste? Zijn we in staat dat verlangen, de Geest, in ons te ontdekken en aan het werk te laten? Is het niet vaak zo dat we te veel onze ratio gebruiken en de balans tussen ratio en bezieling zoekraakt? We moeten onze organisatie die onze kerk in de loop van vele jaren is geworden, weer meer inhoud geven. Het goede van het kerkzijn moeten we behouden maar we moeten ook durven te experimenteren.
Kerk zijn de mensen (vergelijk de dwarsbalk van het kruis), maar er is ook Iemand die ons overstijgt (de verticale balk), en op het raakvlak tussen beide, dáár gebeurt het, daar zijn we samen kerk.
Wil je mens zijn onder de mensen dan moet je ontvankelijk zijn. Wij moeten opnieuw leren te ontvangen, ontvankelijk zijn en zien dat de Geest ons andere wegen opstuurt.

Het verhaal van de Emmausgangers

Bij persoonlijke ervaringen van ellende of ziek zijn, kun je merken dat het tevens een rijkdom kan zijn: je moet niet ondergaan in de ellende, maar openstaan voor dingen die je ontvangt en de hechte banden die er soms ontstaan. Je ontvangt daaruit de kracht om verder te gaan of je leven een andere richting te geven. Je ontvangt kracht, maar moet ook de onzekerheid aannemen om je toekomst in handen te nemen, ook al weet je niet wat ze je brengt. Hierdoor kom je dichter bij de ander te staan en ook bij jezelf.
Het heeft me verbaasd hoe snel soms vertrouwen ontstaat tussen mensen, tussen mij als pastor en parochianen. Er is een gevoel van veiligheid, dat vind ik een wonder. Mij boeit ook vooral het verhaal van de Emmausgangers. Twee mensen zijn onderweg, gedesillusioneerd. En dan komt er ineens iemand op hun pad en door ontvankelijk te zijn voor diegene die op hun weg komt ontstaat er een gelovige ontmoeting. Er gebeurt iets (non-verbaal) wat ons overstijgt. Je kunt dit alleen vanuit een gelovige houding zien en het geeft kracht om verder te gaan.

De “pastor-zuster”

Ik realiseer me dat ik in de afgelopen jaren naast mijn pastor-zijn, vaak aangesproken ben op mijn kloosterling-zijn. Dit hangt niet af van het zichtbaar zijn, ik draag gewoon burgerkleding, maar mensen zien mij toch altijd als kloosterling. Ik heb vaak over mijn levenskeuze en mijn manier van leven gesproken, ook met jongeren. Gelukkig heb ik enge of verkeerde beelden over het leven achter ‘dikke’ kloostermuren kunnen ontkrachten. Verschillende werkgroepen hebben mijn woonomgeving leren kennen en zijn ook aan de praat geraakt met mijn medezusters.
Binnen het geloof heb ik bewust voor deze weg gekozen. Het is niet altijd een gemakkelijke weg en mijn leven en mijn levenskeuze kennen ook dieptepunten, zoals ieder mensenleven.

De toekomst

In de kerk en ook in de kloosters nemen de aantallen af maar dit moet ons niet belemmeren. We moeten de kracht zoeken in het kleine. Het geloof gaat door en we moeten in die stroom meegaan. Ik hoop dat de Taborparochie / 3Rivierenland blijft investeren in jongeren en nieuwe wegen inslaat. Dit is een vorm van missionair pastoraat.
Je moet daarbij gebruik maken van de huidige communicatiemiddelen. De jongeren van NoName hebben een eigen website waar ze ook met elkaar kunnen communiceren. Ga mee met de tijd! Haal het positieve er uit zodat je daar vruchtbaar mee kunt werken.
Binnen de kerk heb je te maken met regels en wetten, zeker in mijn nieuwe functie, maar ik hoop dat iedereen binnen de kaders de ruimte krijgt om een eigen weg te gaan en om te experimenteren. Die ruimte heb ik hier in de parochie wel ervaren.
Ik ben een pastor die altijd de grenzen opzoekt, soms wat meer, soms wat minder, maar ik ben nog nooit teruggefloten.
Het aartsbisdom heeft er voor gekozen om een sterkere verantwoordelijkheid te geven aan de teams. Zij zetten in op gezamenlijke verantwoordelijkheid en dat binnen een eigen profiel.
Ik kan vruchtbaar werken als ik van gewijde collega’s de ruimte krijg en dat heb ik in Nieuwegein ervaren. Het was echt altijd een samen voorgaan en we hadden niet het gevoel in elkaars vaarwater terecht te komen, zowel in eucharistievieringen als ook bij ziekenzalvingen. Als pastoraal werker heb je toch een kwetsbare positie.
Je krijgt als pastor gezicht in de liturgie en andere werkzaamheden, in werkgroepen en jongerenpastoraat, door dicht bij de mensen te staan. Ik heb geleerd naar mensen te luisteren.
Het betekent ook dat je elkaar ziet, dan ontstaan er nieuwe dingen en ontwikkelingen binnen groepen. Ik heb ervaren dat dit anderen de mogelijkheid geeft hun talenten te ontwikkelen. Belangrijk is dat je met elkaar blijft praten: waarom doe je het? Waarom doe je juist dit werk als vrijwilliger? Je moet elkaar uitdagen daar over na te denken en te praten. Zo kom je tot geloofscommunicatie.

Wat laat je achter in Nieuwegein en wat neem je met je mee?

Wat ik achter wil laten is dit: leer en durf meer de tijd te nemen voor inhoud en geloofsgesprekken, verzuip niet in het georganiseer! Durf nieuwe wegen te gaan!
En wat ik zeker meeneem: de collegialiteit in het team en de samenwerking met de vele vrijwilligers en parochianen die de gemeenschap gestalte geven, het samen er voor gaan! Ik hoop dat dit ook mee gaat op bestuurlijk niveau.

Wij wensen pastor Brylak veel succes in haar nieuwe functie bij het dekenaat IJssellanden in Zwolle.

Ineke Brouwer en Paul Nieuwenhuisis

Mijn naam is Dorothea Brylak. Ik ben 1965 in Gelsenkirchen (Duitsland) geboren en samen met mijn oudere broer in Gladbeck opgegroeid, een plaats waar mijn ouders en mijn broer met zijn gezin nog steeds wonen. Na mijn “Abitur” aan het Gymnasium in Gladbeck heb ik de opleiding als verpleegkundige voor kinderen gevolgd die ik in 1988 heb afgerond. In oktober 1988 ben ik ingetreden in de Congregatie van de Zusters van de heilige Maria Magdalena Postel te Bestwig / Sauerland (kort: smmp). Omdat ik voor mijn intrede al veel contact met de Nederlandse zusters van mijn kloostergemeenschap had, heb ik te kennen gegeven dat ik daar graag wil leven en werken. Zo komt het dat ik sinds 1991 in Vleuten woon, in een communiteit met acht medezusters.
Na mijn theologiestudie aan de Katholieke Theologische Universiteit te Utrecht ben ik benoemd tot pastoraal werkster in de Taborparochie te Nieuwegein, waar ik sinds juli 2002 met veel plezier en inspiratie werk.
In die drieënhalf jaar mocht ik de parochie met al haar facetten leren kennen en ruiken aan alle profielen.
Sinds 1 januari 2006 maak ik deel uit van het pastoraal team 3Rivierenland. Binnen dit team mag ik, hopelijk samen met velen, voor het profiel gemeenschapsopbouw gaan met bijzondere aandacht voor het jongerenpastoraat.
Met betrekking tot dit laatste ben ik verkennend bezig. Ik heb al leuke contacten gehad met verantwoordelijken in de parochies van IJsselstein, Montfoort en Harmelen. Cabauw en Benschop staan nog op het programma.
Ik heb vertrouwen in een vitale en levendige toekomst van het parochieverband 3Rivierenland in zijn geheel en van de zes parochies. Overal leven vragen, zijn er onzekerheden en angsten. Die mogen er ook zijn en uitgesproken worden. Ik was bang dat ze ons zouden verlammen. Maar juist nu zie, hoor en ervaar ik, dat daardoor positieve krachten vrijkomen en parochianen hun energie in goede banen weten te leiden.
Laten we er SAMEN voor GAAN. Ik wens ons allen een gezegende toekomst toe.

 Dorothea Brylak smmp,  pastor (tekst 2006)